कळमगावात रंगला अनोखा ‘ट्रॅक्टरचा पोळा’!

बैलांच्या जागी ट्रॅक्टरची पूजा; चार वर्षांपासून जपली जातेय आधुनिक शेतीची अनोखी परंपरा

प्रलय सहारे|प्रतिनिधी 

भेंडाळा,दि.१० सप्टेंबर : महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागात पोळा सणाला विशेष महत्त्व आहे. शेतकऱ्यांच्या जीवनाचा अविभाज्य भाग असलेल्या बैलांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी पारंपरिक पद्धतीने बैलांचा पोळा भरविला जातो. मात्र, चामोर्शी तालुक्यातील भेंडाळा येथून जवळच असलेल्या कळमगावात या पारंपरिक सणाला आधुनिक शेतीची अनोखी जोड मिळाली आहे. येथे गेल्या तब्बल चार वर्षांपासून बैलांच्या जागी चक्क ट्रॅक्टरचा पोळा भरविला जात आहे.

धानाच्या शेतीसाठी प्रसिद्ध असलेल्या भेंडाळा परिसरातील कळमगावात पोळ्याच्या दिवशी शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतीकामातील जिवाभावाचा साथीदार असलेल्या ट्रॅक्टरला आकर्षक पद्धतीने सजविले. ट्रॅक्टरला रंगीबेरंगी फुगे, फुलांच्या माळा, विविध सजावटीच्या वस्तूंनी सजवून त्याची विधिवत पूजा करण्यात आली. त्यामुळे गावातील रस्त्यांवर पारंपरिक पोळ्याचे वातावरण निर्माण झाले होते.

‘बैल नाहीत, पण ट्रॅक्टर आमचा शेतकरी मित्र!’

पूर्वी शेतीची बहुतांश कामे बैलांच्या सहाय्याने केली जात होती. त्यामुळे पोळ्याच्या दिवशी बैलांना सजवून त्यांची पूजा करण्याची परंपरा आजही अनेक गावांत मोठ्या उत्साहात सुरू आहे. मात्र, आधुनिक शेतीच्या युगात ट्रॅक्टरने शेतीच्या कामात मोठी क्रांती घडवून आणली आहे. नांगरणीपासून पेरणीपर्यंत तसेच विविध शेतीकामांसाठी ट्रॅक्टरवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहावे लागते.

याच भावनेतून ‘बैलांच्या जागी ट्रॅक्टर’ अशी संकल्पना कळमगावातील शेतकऱ्यांनी स्वीकारली आहे. गेल्या चार वर्षांपासून ही अनोखी परंपरा सुरू असून, यंदाही ट्रॅक्टरची आकर्षक सजावट करून पोळा साजरा करण्यात आला.

गावातून निघाली सजविलेल्या ट्रॅक्टरची मिरवणूक

पोळ्यानिमित्त गावातील शेतकऱ्यांनी आपापले ट्रॅक्टर सजवून एकत्र आणले. रंगीबेरंगी फुगे, फुलांच्या माळा आणि आकर्षक सजावटीमुळे ट्रॅक्टरचे रूपच पालटले होते. सजविलेल्या ट्रॅक्टरची गावातून मिरवणूक काढण्यात आली. लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांनी या अनोख्या पोळ्याचा आनंद घेतला.

विशेष म्हणजे, बैलांची जागा ट्रॅक्टरने घेतली असली तरी शेतकरी आणि शेतीशी असलेली भावनिक नाळ कायम असल्याचे या उपक्रमातून दिसून आले. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करताना ग्रामीण भागातील परंपरा आणि सण-उत्सव जपण्याचा हा सुंदर प्रयत्न असल्याची भावना यावेळी व्यक्त करण्यात आली.

परंपरेसोबत आधुनिकतेचा अनोखा संगम

कळमगावातील ‘ट्रॅक्टर पोळा’ ही केवळ एक वेगळी प्रथा नसून ग्रामीण जीवनातील बदलत्या शेतीव्यवस्थेचे प्रतीक ठरत आहे. बैलांपासून ट्रॅक्टरपर्यंत झालेला शेतीचा प्रवास आणि शेतकऱ्यांच्या जीवनात यांत्रिकीकरणाचे वाढलेले महत्त्व या अनोख्या उपक्रमातून अधोरेखित झाले.

‘शेतीची साथ देणाऱ्या बैलांचा सन्मान जसा व्हायचा, तसाच आज शेतीला गती देणाऱ्या ट्रॅक्टरचाही सन्मान’ या भावनेने कळमगावातील शेतकऱ्यांनी चार वर्षांपासून ही आगळीवेगळी परंपरा जोपासली आहे.

कळमगावातील हा ‘ट्रॅक्टरचा पोळा’ परिसरात चर्चेचा विषय ठरला असून, परंपरा आणि आधुनिकतेचा सुंदर मिलाफ घडविणाऱ्या या उपक्रमाचे सर्वत्र कौतुक होत आहे.