शेतात काम करताना सर्पदंश; परिजनांच्या सतर्कतेमुळे ३० ते ४५ मिनिटांत रुग्णालयात दाखल, १२ दिवसांच्या उपचारानंतर महिलेला डिस्चार्ज

एटापल्ली तालुक्यातील हेडरी येथील लॉयड्स काली अम्माल मेमोरियल हॉस्पिटल (LKAMH) येथील डॉक्टरांच्या पथकाने वेळेवर उपचार आणि अत्याधुनिक अतिदक्षता सुविधांच्या मदतीने सर्पदंशामुळे गंभीर अवस्थेत असलेल्या ३४ वर्षीय महिलेचे प्राण वाचविण्यात यश मिळविले. शेतात काम करताना महिलेच्या डाव्या पायाला सापाने दंश केला होता. त्यानंतर तिची प्रकृती झपाट्याने खालावली. श्वसनक्रियेवर गंभीर परिणाम होण्यासोबतच किडनीशी संबंधित गुंतागुंतही निर्माण झाली होती. मात्र, डॉक्टरांच्या तत्परतेमुळे आणि सातत्यपूर्ण उपचारांमुळे महिलेची प्रकृती सुधारली. १२ दिवसांच्या उपचारानंतर १६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी तिला स्थिर प्रकृतीत रुग्णालयातून सुटी देण्यात आली.

सर्पदंशानंतर ३० ते ४५ मिनिटांत रुग्णालयात दाखल

मिळालेल्या माहितीनुसार, ४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी महिला शेतात काम करीत असताना तिच्या डाव्या पायाला सापाने दंश केला. घटनेचे गांभीर्य ओळखून कुटुंबीयांनी वेळ न घालवता तिला हेडरी येथील लॉयड्स काली अम्माल मेमोरियल हॉस्पिटलच्या आपत्कालीन विभागात दाखल केले. सर्पदंशानंतर अवघ्या ३० ते ४५ मिनिटांत रुग्णालयात पोहोचल्याने डॉक्टरांना तातडीने उपचार सुरू करता आले.

रुग्णालयात दाखल करताना महिलेच्या दंश झालेल्या भागावर सूज, पापण्या झुकणे, जलद श्वासोच्छ्वास आणि शुद्धीच्या पातळीत गंभीर घट अशी लक्षणे दिसून आली. परिस्थितीचे गांभीर्य लक्षात घेऊन डॉक्टरांनी त्वरित उपचार सुरू केले.

श्वसनक्रिया बाधित; व्हेंटिलेटरवर ठेवून उपचार

सर्पविषाच्या न्यूरोपॅरालिटिक परिणामामुळे महिलेच्या श्वसनक्षमतेवर गंभीर परिणाम होण्याचा धोका निर्माण झाला होता. त्यामुळे डॉक्टरांनी तातडीने श्वसनमार्ग सुरक्षित करून इंट्युबेशन केले आणि कृत्रिम श्वसन यंत्रणेच्या (व्हेंटिलेटर) साहाय्याने उपचार सुरू केले.

यासोबतच महिलेला सर्पविषरोधी औषध (अँटी-स्नेक व्हेनम) तसेच अॅट्रोपिन-निओस्टिग्मिन उपचार देण्यात आले. प्रकृतीवर बारकाईने लक्ष ठेवण्यासाठी तिला अतिदक्षता विभागात (आयसीयू) दाखल करण्यात आले.

महिलेला चार दिवस व्हेंटिलेटरवर ठेवण्यात आले. उपचारांना प्रतिसाद मिळत तिची प्रकृती हळूहळू सुधारली. त्यानंतर वैद्यकीय तपासणी करून तिला यशस्वीरीत्या व्हेंटिलेटरवरून हटविण्यात आले आणि श्वसननलिकाही काढण्यात आली.

किडनीच्या गुंतागुंतीमुळे अतिरिक्त देखरेख

उपचारादरम्यान महिलेला किडनीशी संबंधित नेफ्रोपॅथीची गुंतागुंत निर्माण झाली. त्यामुळे संपूर्ण शरीरावर सूज आली होती. परिणामी उपचार अधिक आव्हानात्मक बनले.

डॉक्टरांच्या पथकाने किडनीचे कार्य, शरीरातील द्रवपदार्थांचे संतुलन आणि एकूण प्रकृतीवर सातत्याने लक्ष ठेवले. या गुंतागुंतीचे व्यवस्थापन करण्यासाठी सहा दिवस अतिरिक्त वैद्यकीय देखरेख आणि उपचारांची आवश्यकता भासली.

वेळेवर केलेले वैद्यकीय हस्तक्षेप, योग्य उपचार आणि नियमित निरीक्षणामुळे महिलेच्या शरीरावरील सूज हळूहळू कमी झाली. प्रकृतीत सातत्याने सुधारणा झाल्यानंतर १२ दिवसांच्या उपचारांअंती तिला रुग्णालयातून सुटी देण्यात आली.

बी. प्रभाकरन यांच्याकडून डॉक्टरांच्या पथकाचे कौतुक

महिलेवर यशस्वी उपचार झाल्याबद्दल लॉयड्स मेटल्स अँड एनर्जी लिमिटेडचे व्यवस्थापकीय संचालक बी. प्रभाकरन यांनी रुग्णालयातील डॉक्टर आणि आरोग्य कर्मचाऱ्यांच्या संपूर्ण पथकाचे अभिनंदन केले.

गंभीर सर्पदंशासारख्या आपत्कालीन परिस्थितीत प्रत्येक मिनिट महत्त्वाचे असते. रुग्णाची गंभीर अवस्था तातडीने ओळखून जीवनरक्षक उपचार सुरू करणे हे डॉक्टरांच्या तत्परतेचे, कौशल्याचे आणि समर्पणाचे प्रतीक असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

यावेळी त्यांनी रुग्णाच्या कुटुंबीयांचेही कौतुक केले. पारंपरिक उपचार किंवा झाडफुंक यामध्ये वेळ न घालवता तातडीने वैद्यकीय मदत घेण्याचा निर्णय घेतल्यामुळे उपचार वेळेत सुरू होऊ शकले.

हेडरी येथील रुग्णालयात उपलब्ध असलेल्या आरोग्य सेवा आणि अतिदक्षता सुविधांबाबत समाधान व्यक्त करत त्यांनी दुर्गम भागातील नागरिकांना वेळेवर, योग्य आणि दर्जेदार आरोग्यसेवा उपलब्ध करून देण्याची बांधिलकी पुन्हा अधोरेखित केली.

सर्पदंश झाल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या

सर्पदंश झाल्याची शंका आल्यास रुग्णाला त्वरित जवळच्या योग्य वैद्यकीय सुविधा असलेल्या रुग्णालयात दाखल करावे, असे आवाहन रुग्णालय प्रशासनाने केले आहे. सुरुवातीला लक्षणे दिसत नसली तरी वैद्यकीय तपासणी करण्यास विलंब करू नये. काही वेळा सर्पदंश होऊनही शरीरात विष प्रवेश करत नाही, याला ‘ड्राय बाइट’ असे म्हणतात. मात्र, वैद्यकीय तपासणीशिवाय सर्पदंश विषारी आहे की नाही, हे निश्चित करता येत नाही.

विषारी सर्पदंशावर वेळेत उपचार न झाल्यास श्वसनाच्या स्नायूंना लकवा, रक्तस्रावाचे विकार, किडनी निकामी होणे आणि मृत्यूचाही धोका संभवतो. त्यामुळे झाडफुंक किंवा अन्य पारंपरिक उपायांमध्ये वेळ न घालवता वैद्यकीय मदत घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.

सर्पदंश झालेल्या व्यक्तीला शांत ठेवावे, अनावश्यक हालचाली टाळाव्यात आणि प्रभावित अवयव शक्य तितका स्थिर ठेवावा. दंश झालेल्या जागी कापणे, विष चोखण्याचा प्रयत्न करणे किंवा घट्ट दोरी बांधणे असे उपाय करू नयेत.

दुर्गम भागातील आरोग्य सुविधांचे महत्त्व अधोरेखित

गडचिरोली जिल्ह्यातील दुर्गम आणि ग्रामीण भागात शेती तसेच जंगल परिसरात काम करणाऱ्या नागरिकांना सर्पदंशाचा धोका कायम असतो. अशा परिस्थितीत कुटुंबीयांची जागरूकता, वेळेवर रुग्णालयात पोहोचण्याचा निर्णय, गंभीर लक्षणांची त्वरित ओळख आणि प्रशिक्षित डॉक्टरांची उपलब्धता रुग्णाचे प्राण वाचविण्यासाठी निर्णायक ठरते.

हेडरी येथील लॉयड्स काली अम्माल मेमोरियल हॉस्पिटलमध्ये ३४ वर्षीय महिलेवर करण्यात आलेले यशस्वी उपचार हे दुर्गम भागात आपत्कालीन आणि अतिदक्षता वैद्यकीय सुविधांचे महत्त्व अधोरेखित करणारे ठरले आहेत. मृत्यूच्या दाढेतून बाहेर पडून महिला सुखरूप घरी परतल्याने वेळेवर उपचार आणि समर्पित वैद्यकीय सेवेचे महत्त्व पुन्हा एकदा स्पष्ट झाले आहे.